Is iedereen uit de brand met antioxidant? Op verpakkingen in de supermarkt, op websites over eten, in krantenartikelen: als ik lees over voeding, dan valt vaak de term ‘antioxidanten’. Producten die het bevatten worden de hemel in geprezen, want wie het in zijn mond stopt, zal lang en gelukkig leven.

Er wordt dus nogal met het woord in ‘halleluja’-termen gesmeten, terwijl ik weinig hoor over de exacte werking. Dat maakt mij nieuwsgierig. Zijn antioxidanten een voedingsmodegril, waarvan fabrikanten weten dat het aanslaat bij de consument? Of zijn ze werkelijk hét levenselixer?

(Zuur)stof tot nadenken

Een stof krijgt de naam antioxidant, als deze oxidatie tegengaat. Bij oxidatie wordt een verandering ondergaan. IJzer kan bijvoorbeeld oxideren vanwege zuurstof en water. Er ontstaat dan roest. Het oxidatie-effect van zuurstof is ook te visualiseren bij een doorgesneden appel. Na een tijdje ontstaan er bruine, zachte plekken. De vrucht is aangetast en van structuur veranderd. Dit soort processen vinden, o help, ook plaats in het menselijk lichaam. Zuurstof laat ons leven en tegelijk valt het ons lichaam aan. Hoe zit dat?

Zuurstof wordt in het lichaam stapsgewijs omgezet naar water. Daarbij is de eerste stap meteen al een gevaarlijke. Er wordt een zuurstofradicaal gevormd: een molecuul met één elektron. De meeste elektronen komen in stabiele paren voor. De enkele elektron gaat op zoek naar moleculen om mee te reageren. Het gevolg is dat er een verandering (oxidatie) plaats vindt.

Stoffen die oxidatie veroorzaken, worden vrije radicalen genoemd. Het zijn zeer reactieve, kleine deeltjes, zoals het zuurstofradicaal, die cellen in het lichaam aanvallen en beschadigen. Ze vallen vaak eiwitten en vetten aan maar ook het kwetsbare erfelijke materiaal (DNA) dat zich in de cellen bevindt. Dit kan leiden tot ontregeling van de celdeling. Vrije radicalen zijn de bron van veel ziektes waaronder hart- en vaatziekte en kanker, maar ook geeft het ontstekingen,  beroertes, stijve gewrichten en Alzheimer.

Zwarte lijst

Zuurstof is niet de enige stof die oxidatie uitlokt. Er zijn meer boosdoeners, waarvan velen niet te ontwijken zijn. Ze ontstaan in het lichaam door natuurlijke stofwisseling (vertering) en ontstekingen. Of ze komen het lichaam binnen door luchtvervuiling, zonlicht, extreem hard sporten, langdurige stress, röntgenstraling, roken, alcohol en zelfs door de geur van parfum (denk ook aan geurverstuivers in huis en op toiletten).

Kortom: vrije radicalen zijn gewoonweg niet tegen te houden. Wel staan antioxidanten paraat om ze ‘te vangen’!

Bodyguard

Een antioxidant is in staat om met vrije radicalen te reageren en ze te neutraliseren. Dit gebeurt bijvoorbeeld na het gebruik van alcohol. Dat is fijn, want de vrije radicalen hadden anders de omgeving geoxideerd. En op zo’n bruine appelvlek in of op mijn lijf, zit ik natuurlijk niet te wachten.

Omdat er heel veel radicalen in het lichaam aanwezig zijn, is het onmogelijk om deze allemaal te neutraliseren. Daardoor worden we toch steeds een beetje ouder. Rimpeltje hier, rimpeltje daar en vermindering van orgaanfuncties. Ter voorbeeld: rokers inhaleren grote hoeveelheden radicalen, wat na jaren vaak te zien is door de vele rimpels op de huid. Datzelfde proces vind plaats ín het lichaam. Heftig.

Zonder antioxidanten zouden we er allemaal al snel uitzien als verschrompelde opaatjes en omaatjes. Het zijn dus fijne antirimpel redders. Al met al klinkt het wel alsof ik wat antioxidanten kan gebruiken zo op mijn 35e. Waar vind ik ze?

Producten met antioxidanten

Antioxidanten in voeding zijn vitamines, zoals bèta-caroteen (pro-vitamine A), vitamine C, vitamine E, citroenzuur en resveratrol. Deze laatste komt uit druivenschillen. Het zit dus ook in wijn, maar in zulke lage waarden dat je meerdere flessen wijn per dag moet drinken om een werkzame hoeveelheid antioxidanten binnen te krijgen.

Daarnaast zijn mineralen als seleen, chroom en zink belangrijk omdat ze deel uitmaken van enzymen die als antioxidant werken. In het lichaam werkt urinezuur als een antioxidant.

Antioxidanten kun je dus o.a. halen uit voeding. Ze zitten in:

  • Alle soorten groenten, voornamelijk de fel gekleurde (donkergroen, geel, oranje, rood = betacaroteen).
  • Alle soorten fruit: in bosvruchten en rood/oranje fruit (= betacaroteen), het meest. Ook avocado’s, rauwe vijgen en granaatappels zijn een zeer goede bron voor antioxidanten (in de vorm van flavonoïden).
  • In zalm, forel, garnaal, krab en kreeft: hierin zit de antioxidant astaxanthine. Kies het liefst voor duurzaam gevangen, of biologische gekweekte soorten. Beter voor mens & dier.
  • Groene thee: krachtige antioxidanten. Verhogen indirect de antioxidantcapaciteit door het verhogen van de aanmaak van antioxidantenzymen.
  • Kruiden en specerijen, zowel vers als gedroogd. Vooral gemalen kurkuma is goed. Andere toppers zijn: basilicum, chilipoeder, dragon, gember, kerrie, knoflook, komijnzaad, munt, oregano, peterselie en tijm.
  • Kiemen: vooral broccolikiemen zijn geweldig. Volgens onderzoekers blijft de antioxidantwerking hiervan nog dagen actief in ons lichaam na het eten ervan. Je kunt ze gemakkelijk zelf kweken. Zakjes zaad zijn op internet of in natuurvoedingswinkels verkrijgbaar.
  • Noten, pitten en zaden: wel de ongebrande versies. Met name walnoten, paranoten (voor seleen), hazelnoten, pecannoten, sesamzaad en hennepzaad. Bewaar ongebrande noten in de koelkast om ze langer vers te houden.
  • Pure chocola (meer dan 70% cacao). Het bevat tal van antioxidanten. Hetzelfde geldt voor rauwe cacaopoeder.
  • De antioxidant vitamine E zit verder nog in plantaardige oliën, eieren en volkorengranen. Antioxidanten worden ook aan levensmiddelen en cosmetica toegevoegd om de houdbaarheid te verlengen. Op het etiket van levensmiddelen wordt het aangeduid met een E-nummer (E300 t/m E320). Ook kan het zijn dat antioxidanten van nature in het product voorkomen, zoals o.a. vitamine A, C en E (=E-nummer 330).

Adem in, adem uit: nu even kritisch

Ben ik nu voorgoed aan het ‘mee-halleluja-en’ over antioxidanten? Voordat ik mijn ezelinnenmelkbad het raam uitgooi en vervang door een heilzaam antioxidantenbadje, zijn er nog wel wat belangrijke kritische punten.

  1. Vrije radicalen zijn niet alléén maar slecht. Een lage dosis vrije radicalen in het lichaam is zelfs nuttig, want ze helpen onze witte bloedcellen om virussen en infecties tegen te gaan. Fagocyten (een bepaald type witte bloedlichaampjes) sporen bacteriën en andere ongewenste indringers op. Vervolgens maken ze zuurstofradicalen aan en bestoken daar de celwand mee. Het gevolg is dat de celwand stuk ‘brandt’ en de bacterie doodgaat.
  2. Het is niet bewezen dat antioxidanten kanker voorkomen. Daarbij komt uit sommige studies zelfs dat grote hoeveelheden antioxidanten, zoals bij het innemen van veel vitamine A en E zelfs  (huid)kanker kunnen veroorzaken. Bijvoorbeeld door toevoeging van vitamine E in crèmes. Ik zal vanaf nu voorzichtig zijn met (zonne)brandcrèmes waaraan veel vitamine E is toegevoegd. Supplementen met antioxidanten worden daarom ook vaak afgeraden.
  3. Het lichaam maakt zelf ook antioxidanten aan. Bij radicalen en antioxidanten, gaat het om de balans. Het lichaam kan deze blijkbaar heel goed zelf instellen. Een voorbeeld: Bij intensief sporten wordt veel zuurstof verbruikt en zodoende veel radicalen geproduceerd. Het lichaam past zich dan aan, door zelf met name enzymatische antioxidanten aan te maken, zoals superoxide dismutase, glutathion en ubichinon. Extra pillen met antioxidanten zijn dan dus sowieso niet nodig.

Leuk weetje

De meeste mensen willen graag oud worden maar niet oud zijn of ogen. Antioxidanten helpen daarbij, al zit er dus een limiet aan de hoeveelheid die goed is om in te nemen. Wat een gezonde effectieve aanvulling lijkt te zijn, naast antioxidantrijke voeding is: elke dag een minuut koud nadouchen! In het lichaam worden dan schijnbaar tal van natuurlijke antioxidanten aangemaakt zoals glutathion en superoxide dismutase. Ze gaan veroudering tegen.

Conclusie voor mij

Antioxidanten zijn wat mij betreft een reclameleus geworden, waar ik mij niet teveel van wil aantrekken. Voor mij gaat de ‘gewoon gevarieerd eten’ vlieger op. Lekker veel groente, fruit en (jippie) pure chocolade!

Voor de momenten dat ik meer antioxidanten zou willen, bijvoorbeeld vanwege een dag in een stinkende binnenstad, of juist in een ‘vervaarlijk’ zuurstofrijk bos, kan het volgende recept bomvol antioxidanten alles vast weer resetten: pure chocolade met pittige bonen.

Kijk ook eens bij mijn andere blogs, weetjes en recepten. Bijvoorbeeld alles over eieren´.

Leuk om te horen wat je van mijn blogs, recepten en weetjes vindt en wat jij eruit haalt! Laat je het weten? Dat kan door te klikken op ‘comment’, onderaan dit/elk artikel.

*Wat ik in mijn blogs beschrijf is de zoektocht en de keuzes die ik persoonlijk maak in voedselland. Het hoeft natuurlijk niet voor iedereen de beste keus te zijn, haal eruit wat jij wilt!*

-With lof-

Marloes

Bronnen

http://www.energiekevrouwenacademie.nl

wikipedia.org

http://www.health.howstuffworks.com

http://www.nemokennislink.nl

http://www.orthokennis.nl

https://www.nemokennislink.nl/publicaties/zuurstof-een-radicaal-goedje

Met grote dank aan Professor Aalt Bast