Heerlijk, hele middagen knutselen met de kinderen. Tijdschriften om te verscheuren, lijm, schaar en starten maar. Het staat bij mij vooral voor gezelligheid. Maar zodra er creatief aan voedsel wordt geknipt en geplakt, vind ik het een stuk minder kneuterig. Het heet dan opeens ‘genetisch gemodificeerd’. Niet echt een woord om van te lekkerbekken.

Bij dit onderwerp komen veel vragen bij mij op. Is gemodificeerd eten schadelijk voor het lichaam? En voor dieren en de aardbol? Of kan ik juist smullen van allerlei groente en fruitlekkers doordát genetische modificatie dit mogelijk maakt? Voor de antwoorden ben ik op onderzoek uitgegaan.

Wat is GGO?

GGO staat voor ‘genetisch gemodificeerd organisme’. Het is een moderne vorm van bio(gen)technologie waarbij het DNA direct wordt aangepast, het echte knip en plakwerk. Een eigenschap van een dier of plant wordt aangepast door een gewenst stukje DNA van een ander organisme over te brengen. Deze techniek heet ook wel genetische manipulatie. Alleen met menselijke hulp, komen op deze manier nieuwe soorten (plant en dier) tot stand.

GGO ten opzichte van kruisen en veredelen

GGO is de moderne variant van biotechnologie. Eerder werd al gebruik gemaakt van ‘kruisen’ en ‘veredelen’. Deze behoren tot de klassieke biotechnologie. Bij kruisen wordt het DNA van een organisme (bijv. een wortel of sinaasappel) indirect aangepast door middel van seksuele voortplanting van twee verschillende types. Moeder natuur helpt hier een handje.

Bij plantenveredeling wordt de nieuwe soort meerdere malen doorgekruist, net zolang tot de ‘eindplant’ de eigenschappen heeft zoals gewenst. Dit kan gaan over kleur, smaak of grootte.

Kruisen en veredelen kost tijd. Als een specifieke uitkomst bij veredeling wordt gewenst, kan het soms (tientallen) jaren duren voordat moeder natuur de juiste kruising bewerkstelligt. Uiteindelijk kom je er wel, maar met genetische modificatie is een techneut in één keer klaar. Bijvoorbeeld een rode-kleur-gen uit de ene plant knippen en plakken in het DNA van de plant waar dit gen gewenst is. De uitkomst is dus niet anders dan bij kruising en veredeling – ook daar wordt het DNA van de plant immers veranderd – het is alleen veel sneller. Ik moet zeggen, dit klink als een logische, tijdbesparende ontwikkeling.

gemodificeerd aardbei

Geschiedenis DNA aanpassen

Het aanpassen van gewassen aan de behoeften van de mens gebeurt al sinds het jagen en verzamelen. In eerste instantie door de zaden van de allerbeste planten te bewaren en die in het vervolg te gebruiken (selectie). Vanaf 1880 werd er meer bekend over veredeling en kwam de techniek in een stroomversnelling.

Het, ik noem het maar even ‘husselen’ van DNA via kruising en veredeling, wordt dus al heel wat jaren toegepast. Zolang dat ik niet eens wist dat de supermarktaardbei van origine wit is! Pas na husselen met de rode bosaardbei werd deze rood. Sinds 1990 wordt ook de manier van genetische modificatie toegepast voor voeding.

Lege supermarkt

Als de verandering van plantensoorten al zo lang en op grote schaal in de voedingsindustrie wordt toegepast, moet ik er toch wel eens mee te maken hebben gehad. Zou ik zo’n ‘alien’ groente of vrucht allang hebben gezien of zelfs wellicht hebben gegeten? Jazeker!

Na het zien van de documentaire ‘Well Fed’, blijkt dat vele groente en fruitsoorten die ik mijn leven lang als ‘puur natuur’ bestempel, toch echt thuishoren in het hok ´gehusseld´!

Broccoli bijvoorbeeld. Als er een God bestaat, heeft hij deze groente in elk geval nooit geschapen. Broccoli, boerenkool, koolrabi, bloemkool en spruitjes, ze komen allen voort uit een mosterdplantje dat vroeger groeide. Techneuten zijn er mee gaan kruisen en allerlei gezond lekkers, dat mijn gezin wekelijks eet, kwam tevoorschijn. Zonder dat ik het mij realiseer, eten wij al heel veel ‘veranderd’ eten.

Welk voedsel is nog meer niet ‘natuurlijk’? De grote test die ik kan doen als ik door de supermarkt loop is:  ‘zie ik deze groente of fruitsoort wel eens in het wild? Komt het bijvoorbeeld wel eens spontaan op in de tuin of het bos? Het antwoord is meestal ‘nee’, wat er op neerkomt dat die groente en fruitsoorten veelal door de mens (door)ontwikkeld zijn. Erwtjes bijvoorbeeld en bananen, rijst en hop. Allemaal gekruist, veredeld, geknipt of geplakt. Niets puur-moeder-natuur.  Als de supermarkt alleen puur natuur zou verkopen, zouden er dus heel wat lege schappen zijn.

X-ray fruit

Het ontstaan van de grapefruit is wel een heel bijzonder verhaal. De zaadjes van een lekkere vrucht hebben techneuten aan flink wat radioactieve straling blootgesteld. De zaadjes veranderden hierdoor en deze lieten ze vervolgens uitkomen. Ze groeiden uit tot de meest uiteenlopende nieuwe vruchtensoorten. De lekkerste en sappigste won en kreeg een plekje in de supermarkt: de grapefruit! Puur ontstaan dankzij radioactieve straling. Is het misschien daarom dat grapefruits worden afgeraden in combinatie met veel medicijnen?

gemodificeerd foto grapefruit

 

 

Waar wordt GGO toegepast?

Wereldwijd worden genetisch gemodificeerde gewassen geteeld op meer dan 140 miljoen hectare. Dit gebeurt zowel in ontwikkelde als in ontwikkelingslanden. Binnen de EU vindt deze teelt nog nauwelijks plaats. Wel is er sprake van grootschalige invoer van genetisch gemodificeerde producten zoals mais, soja, koolzaad en katoen. In veevoer wordt dit veelvuldig gebruikt. Modificatie van micro-organismen wordt met name veel toegepast voor farmaceutische doeleinden.

Verzet

Wereldwijd is er veel verzet tegen het genetisch modificeren van zaden. Bedrijven die gentech toepassen zijn o.a. Monsanto, Syngenta en Bayer.

Er is vooral hevig verzet tegen Monsanto. Dit bedrijf kampt met dit ‘imago probleem’ doordat hun eerste gemodificeerde zaadje, meteen zeer onder vuur lag: ‘de herbicide verzetter’. Hierbij wordt een zaadje zo gemodificeerd dat het resistent wordt tegen het gif waarmee het wordt bespoten (Round-up). Dit gif werkt op de zenuwreceptoren bij insecten waardoor deze dood gaan. Het werkt echter op de receptor van alle insecten waardoor ook de ‘goede’ van kant worden gemaakt. Dit geldt ook voor het onkruid (werkelijk alles gaat dood) en voor vele mineralen in de bodem. Als je bedenkt dat dit wordt toegepast op 140 miljoen hectare, waar ook nog eens steeds dezelfde gewassen staan waardoor de bodem structuur kapot gaat, is dit geen duurzame landbouw.

Het gif werkt dus niet gericht op bepaalde insecten en onkruid, maar dood alles.

Daarnaast maakt Monsanto bepaalde zaden ‘pesticide producent’. Dit betekent dat de plant zelf giftig wordt voor insecten. Deze sterven als ze van de plant eten.

Al met al, vind ik het niet al te smakelijk klinken. Ik vraag mij meteen af of het wel goed is voor de mens.

gemodificeerd

Gevolgen voor mens en dier

Monsanto modificeert op deze manier de zaden van in ieder geval:  soja, mais, koolzaad en katoen. Deze zaden worden dus ‘pesticide producenten’ of ‘herbicide verzetters’.

In principe is het gemodificeerde deel alleen giftig voor insecten. Alleen insecten bezitten namelijk de receptoren om dit gif ‘op te slaan’. Omdat de modificatie ín de plant zit, krijgt mens en dier dit gif ook binnen als ze het eten. Het zou niets moeten doen bij de mens, omdat wij deze specifieke receptoren om dit gif op te slaan, niet in ons lichaam hebben zitten. We poepen het dus gewoon weer uit.

Uit onderzoek van de Franse wetenschapper Dr. Gilles Eric Seralini blijkt dat mens en dier wel langzaam ziek kunnen worden hiervan. (Zie ook de documentaire OMG GMO op Netflix).

Mens en dier krijgen dit gemodificeerde voedsel wel vaak binnen, soms zonder dat ze het weten. 80% van de mais en soja die door Monsanto gekweekt wordt, gaat naar de veeteelt en krijgt de mens binnen via kweekvis en niet biologische vlees, melk en eieren.

Monsanto heeft zelf onderzoek naar de gezondheidsrisico’s moeten doen voordat ze de producten op de markt mocht brengen. Ze testte hiervoor een aantal ratten die Monsanto-eten kregen. Na drie maanden waren de ratten nog steeds gezond.

Dr. Gilles Eric Seralini, heeft dit onderzoek opgepakt en langer door laten lopen, namelijk de hele levensduur van de ratten: 2 jaar. Hij liet de ratten Monsanto-voedsel eten en testte ook het effect van het gif ‘round-up’ op een andere groep ratten. Na vier maanden Monsanto-voedsel eten, had ruim 10% van de dieren tumoren. Na 24 maanden was dat ruim 50%. Mannetjes bleken ziektes te ontwikkelen aan nieren en lever. Vrouwtjes kregen veelal borstkanker. In de groep ratten die werd blootgesteld aan round-up had 80% een tumor ontwikkeld.

Het onderzoek en de resultaten van Dr. Seralini zijn in wetenschappelijke bladen gepubliceerd. Echter is het artikel nietig verklaard. Of Monsanto hier een hand in heeft gehad, is niet zeker te zeggen. Veel andere wetenschappers zijn kritisch over het onderzoek van Seralini.

Genetisch gemodificeerde voeding is sowieso in kwaad daglicht komen te staan en er zijn er landen die er niets mee te maken willen hebben. Dit komt voornamelijk doordat de consument er geen vertrouwen in heeft en producten daarom ook geen verkoopmogelijkheden hebben.

Boycot

Sinds 2014 hebben Europese lidstaten de mogelijkheid om op deze manier genetisch gemodificeerd voedsel, te boycotten. Op dit moment zijn er 14 Europese landen die dit doen. Ze hebben getekend tegen genetisch gemodificeerd voedsel in de gehele voedselketen van het land. Dus de veeteelt krijgt deze gewassen niet, het wordt niet verbouwd en ingevoerd. Nederland zit daar niet bij.

gemodificeerd veeteelt

Wat zegt Monsanto zelf

Ik heb Monsanto gebeld omdat ik graag wil weten op welke schaal, welke producten in Nederland worden verbouwt en verkocht. Monsanto legt uit dat genetisch gemodificeerde zaden, op de manier dat een plant een ‘pesticide producent’ of ‘herbicide verzetter’ wordt, in Nederland niet mag worden gebruikt.

Let op 1: mais, soja en koolzaad en katoen dat op die manier gekweekt wordt, kan in Nederland echter wel verkocht worden, omdat het binnenkomt via landen waar dit wel is toegestaan. Je vindt het dus zomaar in het schap van de supermarkt of verwerkt in andere producten. Nederland heeft immers niet getekend voor de boycot.

Let op 2: In al het niet-biologische vlees, zuivel, eieren en kweekvis kan het ook zitten doordat de dieren veelal gevoerd zijn met gemodificeerde soja en mais.

Monsanto zegt dat het erg lastig is om onkruid weg te houden bij gewassen en dat ze daarom de zaden van mais, soja, koolzaad en katoen op die manier hebben gemodificeerd. Ze zeggen dat voorheen nog veel zwaarder gif dan Round-up werd gebruikt. Dat is niet meer nodig, nu de zaden zijn gemodificeerd. Ik attendeer hen erop dat Round-up nog steeds een gif is en dat het ook anders kan, zoals bio-boeren het doen. Monsanto wil voor de teelt van mais, soja, koolzaad en katoen niet hiertoe overgaan vanwege het kostenpaatje.

Monsanto voorziet vele Nederlandse boeren van zaden voor groente. Deze zaden zijn niet gemodificeerd en worden dus ook gebruikt door bio-boeren. Het gaat in elk geval om de volgende producten: tomaten, komkommer, watermeloen, broccoli, bloemkool, prei en sla. Monsanto is in Nederland de nummer 1 leverancier als het om groentezaden gaat. Monsanto wil in de toekomst zaden voor nog veel meer producten gaan leveren.

Fusie met Bayer en patent

Bayer is een van oorsprong Duits bedrijf dat oplossingen ontwikkelt voor de gezondheidssector en landbouw. Dit bedrijf wil nu Monsanto overnemen. Om van de Europese commissie toestemming hiervoor te krijgen, moet Bayer een aantal onderdelen eerst verkopen. Daarnaast is de mededingingswaakhond een onderzoek gestart naar de gevolgen van een eventuele overname. Beide bedrijven hebben namelijk patent op zaden. De angst heerst dat Bayer met de overname teveel macht in voedselland gaat krijgen. Het lijkt mij goed, dat daar nu zorgvuldig onderzoek naar wordt gedaan. Als de overname doorgaat, dat is dus nog de vraag, betaalt Bayer ruim 66  miljard voor Monsanto. Wat een eventuele overname zal betekenen voor de toekomst van gemodificeerde ‘pesticide producenten’ en ‘herbicide verzetter’ – zaden, is niet duidelijk. Ik wil dit graag in de gaten houden.

Labelling

Op de ingrediëntenlijst van pakjes en zakjes staan vaak soja, maiszetmeel of koolzaad. Dit is meestal gemodificeerd. Als er meer dan 0,9% van een genetisch gemodificeerd ingrediënt in een product zit, moet dat op het etiket vermeld worden in Nederland. Op het etiket van melk, vlees, eieren etc. van dieren die gevoerd zijn met genetisch gemodificeerd voer, hoeft dit vreemd genoeg niet vermeld te worden.

Biologische producten mogen overigens nooit op deze manier genetisch gemodificeerde producten bevatten. Dieren die gebruikt worden voor biologische melk, vlees, vis en eieren moeten vrij zijn van genetisch gemodificeerde voeding.

Conclusie voor mij

Enerzijds ben ik geruster over genetische modificatie dan voor mijn zoektocht. Onbekend maakte onbemind.  Ik weet nu dat er veel moois geknutseld kan worden in voedselland. Ook ben ik erachter gekomen dat het eindproduct van modificatie niet perse anders is dan bij kruisen en veredelen. Het is vooral sneller en effectiever.

Ik huiver toch wel van genetische modificatie op de manier dat een gewas ‘pesticide producent’ of ‘herbicide verzetter’ wordt. Het onderzoek van Seralinni wordt dan wel kritsch bekeken, zijn resultaten liegen er niet om. Daarbij is het verbouwen van deze gewassen op deze manier zeer belastend voor de aardbol. Deze producten mijd ik vanaf nu dan ook zo veel mogelijk: niet biologische mais (dus ook popcorn), soja (dus ook tempeh en tofu) en koolzaad. Daarnaast wil ik geen vlees, zuivel, eieren en vis eten van dieren die gevoed zijn met deze gemodificeerde gewassen. In pakjes, zakjes en potjes, zijn deze vorm van gemodificeerde producten vaak verwerkt. Daarom maak ik liever zelf een kruidenmelange of saus.  Dat is ook nog eens heel leuk en veel lekkerder:)

Een recept met ‘aangepast’ eten kan niet uitblijven. Hierbij: ‘Geknutselde groentesoep’.

Volg Ditmaalgoed.nl op Pinterest, Facebook en Instagram voor meer blogs, weetjes en recepten.

Lees ook eens: ‘Alles over zeewier’.

*Wat ik in mijn blogs beschrijf is de zoektocht en de keuzes die ik persoonlijk maak in voedselland. Het hoeft natuurlijk niet voor iedereen de beste keus te zijn, haal eruit wat jij wilt!*

-With lof-

Marloes

Bronnen

Met speciale dank aan de Wageningen Universiteit

2 comments on “Knippen, plakken, eten – alles over genetisch gemodificeerd eten”

  1. Wow, wat een informatie en verdieping. Mooi hoe je alle kanten belicht. Zet me toch aan het denken over alles wat ik tot nu toe op tafel zet.

    • Bedankt voor je reactie Barbara! En heel fijn om te horen dat je iets aan mijn blog hebt. Daar doe ik het zo graag voor.

Comments are closed.